సుప్రసిద్ద వాక్యాలు - పూర్తి శ్లోకార్థాలు - 2
పరహస్తం గతంగత:
శ్లోకం:
పుస్తకం వనితా విత్తం పరహస్తగతం గత: !
అథవా పునరాయాతి జీర్ణం భ్రష్టాచ ఖండశః !!
తాత్పర్యము:
పుస్తకము, స్త్రీ, ధనము వేరొకరి చేతికి వెళ్ళినచో తిరిగిరావు. ఒకవేళ తిరిగివచ్చినా పుస్తకం అయితే చిరిగిపోయి, స్త్రీ అయితే చెడిపోయి, ధనమైతే కొంచెం కొంచెంగా వచ్చును.
పాపీ చిరాయు
శ్లోకం:
దాతా దరిద్రః, కృపణొ ధనాడ్య: , పాపీ చిరాయు, స్సుకృతీ గతాయు: !
రాజాకులీన, స్సుకులీ న సేవ్యః , కలౌయుగే షడ్గుణమాశ్రయంతి !!
తాత్పర్యము:
దానాలు చేయువాడు దరిద్రుడగుట, లోభి (పిసినారి) ధనవంతుడగుట, పాపాలు చేయువాడు ఎక్కువకాలం జీవించుట, పుణ్యాత్ముడు కొంతకాలమే జీవించుట, కులహీనుడు రాజగుట(అధికారి-ప్రభువు), కులశ్రేష్ఠుడు సేవకుడగుట (కూలీ-చిరుద్యోగి) ఈ ఆరు గుణాలు ఈ కలియుగమందు కలుగుచుండును.
పుత్రంమిత్ర వదాచరేత్
శ్లోకం:
రాజావత్పంచవర్షాణి, దశవర్షాణి దాసవాత్ !
ప్రాప్తే షోడశవర్షేతు, పుత్రం మిత్రవదాచరేత్ !!
తాత్పర్యం:
కొడుకును (చిన్నవారిని) 5 సంవత్సరాలవరకు రాజువలే, 5-10 సంవత్సరాలవరకు సేవకునివలే, 16 వ సంవత్సరం నుండి స్నేహితునిగా చూడవలెను.
కార్యేషు దాసీ
శ్లోకం:
కార్యేషు దాసీ కరణేషు మంత్రీ, రూపేచ లక్ష్మి క్షమయా ధరిత్రీ !
స్నేహేచ మాతా శయనే తు వేశ్యా, షట్కర్మయుక్తా కులధర్మపత్నీ!!
తాత్పర్యం:
ఇంటి పనులయందు దాసివలే, పనుల ఆలోచనలో మంత్రిలా, రూపమందు లక్ష్మివలే (రూపంలో లక్ష్మి అంటే లక్ష్మిదేవిలా అందంగా అని కాక లక్ష్మీకళ ఉట్టిపడేలా శుభ్రతాలంకారంతో), ఓర్పులో భూదేవిలా, చనువు-స్నేహంలో తల్లిలా, పడకయందు వేశ్యలా (స్నేహేచ మాతా శయనేతు వేశ్యా బదులుగా భోజ్యేషు మాతా, శయనేషు రంభ అనే వాక్యం కూడా వినిపిస్తుంది - భోజనం దగ్గర తల్లిలా, పడకయందు రంభలా అని ఈ వాక్యార్థం) ఈ ఆరు రూపాలలో ప్రవర్తించునదే కులధర్మస్త్రీ.
బాలాదపి సుభాషితం
శ్లోకం:
విషాద ప్యమృతం గ్రాహ్యం, బాలాదపి సుభాషితం !
అమిత్రాదపి సద్వృత్త, మమేధ్యాదపి కాంచనం !!
తాత్పర్యం:
విషమున అమృతమును గ్రహింపవలె, బాలునిలో మంచిమాటలు, శత్రువుయందు మంచి స్వభావమును (రాముడు రావణుని దగ్గర గ్రహించినట్లు), అమేధ్యము (విసర్జనము-అశుద్దము) నుండి బంగారమును గ్రహించవలెను. అనగా ఎంతటి చెడులోనైనా మంచి అనేది దాగి ఉంటుందని దానికొరకే మనం వెతకాలని అర్థం.